Przejęcie przez Polskę postępowania karnego prowadzonego za granicą

(Uwagi na tle ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o przejmowaniu ścigania karnego czynów popełnionych za granicą)

1. Wprowadzenie – przestępczość transgraniczna a jurysdykcja państwowa

Współczesna przestępczość coraz częściej przekracza granice jednego państwa. Dotyczy to w szczególności przestępstw gospodarczych, oszustw międzynarodowych, handlu ludźmi, przestępczości zorganizowanej czy prania pieniędzy. W takich przypadkach tradycyjny model jurysdykcji karnej, oparty wyłącznie na terytorialności, okazuje się niewystarczający.

W odpowiedzi na te wyzwania polski ustawodawca wprowadził mechanizm umożliwiający przejęcie przez Rzeczpospolitą Polską postępowania karnego prowadzonego uprzednio przez inne państwo, co pozwala zapobiegać bezkarności sprawców i zapewnić skuteczne ściganie czynów o charakterze międzynarodowym.

2. Podstawa prawna przejęcia postępowania

Podstawowym aktem prawnym regulującym omawianą instytucję jest Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r.o przejmowaniu przez Rzeczpospolitą Polską ścigania karnego czynów popełnionych za granicą(Dz.U. z 2018 r. poz. 374)

Ustawa ta implementuje do polskiego porządku prawnego zobowiązania wynikające m.in. z:

• umów międzynarodowych o pomocy prawnej w sprawach karnych,

• instrumentów prawa Unii Europejskiej,

• konwencji Rady Europy.

Celem regulacji jest:

• zapewnienie skuteczności postępowania karnego,

• ochrona interesów wymiaru sprawiedliwości,

• wzmocnienie międzynarodowej współpracy sądowej.

3. Kiedy możliwe jest przejęcie postępowania?

Zgodnie z art. 3 ustawy, Polska może przejąć ściganie karne, jeżeli:

• czyn stanowi przestępstwo według prawa polskiego,

• zachodzi istotny związek sprawy z Rzeczpospolitą Polską,

• przejęcie postępowania służy realizacji celów wymiaru sprawiedliwości.

Przykład

Obywatel Polski prowadzący działalność gospodarczą w kilku krajach UE dopuszcza się oszustwa podatkowego, którego skutki występują zarówno w Niemczech, jak i w Polsce. Wobec trudności proceduralnych po stronie niemieckiej, tamtejsze organy występują do Polski z wnioskiem o przejęcie postępowania. W takiej sytuacji Polska może przejąć sprawę i prowadzić ją według własnych przepisów.

4. Wniosek państwa obcego i rola polskich organów

Przejęcie postępowania następuje na wniosek państwa obcego, które:

• prowadziło postępowanie przygotowawcze lub sądowe,

• uznało, że skuteczniejsze będzie prowadzenie sprawy przez Polskę.

Wniosek ten kierowany jest za pośrednictwem kanałów międzynarodowej pomocy prawnej i podlega ocenie przez właściwe organy polskie, w szczególności:

• Ministra Sprawiedliwości,

• prokuraturę,

• sądy.

Polskie organy badają m.in.:

• charakter czynu,

• miejsce jego popełnienia,

• osobę sprawcy i pokrzywdzonego,

• interes wymiaru sprawiedliwości.

5. Warunki materialne przejęcia sprawy

5.1. Międzynarodowy charakter przestępstwa

Przejęcie postępowania dotyczy przede wszystkim czynów takich jak:

• przestępstwa gospodarcze o skutkach transgranicznych,

• handel ludźmi,

• przestępstwa narkotykowe,

• przestępczość zorganizowana,

• przestępstwa przeciwko ludzkości lub prawom człowieka.

5.2. Ryzyko uniknięcia odpowiedzialności karnej

Jednym z kluczowych kryteriów jest istnienie ryzyka, że:

• sprawca uniknie odpowiedzialności karnej,

• postępowanie w państwie obcym ulegnie przedawnieniu,

• wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe.

Przykład

Sprawca przestępstwa finansowego opuszcza państwo, w którym wszczęto postępowanie, i na stałe przebywa w Polsce. W takiej sytuacji przejęcie sprawy przez polskie organy pozwala na realne doprowadzenie do osądzenia sprawcy.

6. Postępowanie po przejęciu sprawy przez Polskę

Po przejęciu:

• postępowanie toczy się zgodnie z Kodeksem postępowania karnego,

• stosuje się polskie prawo karne materialne,

• sądy dokonują samodzielnej oceny dowodów zgromadzonych za granicą.

Zgodnie z ustawą, dowody uzyskane w państwie obcym mogą zostać wykorzystane, o ile:

• zostały zgromadzone zgodnie z zasadami rzetelnego procesu,

• nie naruszają podstawowych praw stron.

7. Problemy i ograniczenia w praktyce

W praktyce przejęcie postępowania może napotykać liczne trudności, takie jak:

• rozbieżności pomiędzy systemami prawnymi,

• odmienne standardy dowodowe,

• kwestie suwerenności państw,

• wątpliwości co do niezależności wymiaru sprawiedliwości w państwie pierwotnym.

Polska może odmówić przejęcia sprawy, jeżeli istnieje ryzyko naruszenia:

• prawa do rzetelnego procesu,

• zasady niezawisłości sądów,

• podstawowych praw człowieka.

Podsumowanie

Instytucja przejęcia przez Polskę postępowania karnego prowadzonego za granicą stanowi istotne narzędzie walki z przestępczością międzynarodową. Pozwala ona nie tylko zapobiegać bezkarności sprawców, lecz także wzmacnia pozycję Polski jako aktywnego uczestnika międzynarodowego systemu wymiaru sprawiedliwości.

Jednocześnie jest to procedura złożona, wymagająca doświadczenia w sprawach transgranicznych, znajomości prawa międzynarodowego oraz praktyki współpracy z organami zagranicznymi.

#prawoKarne #prawoMiędzynarodowe #przestępczośćTransgraniczna #jurysdykcjaKarne #pomocPrawna #współpracaMiędzynarodowa #prawoUE #ekstradycja #postępowanieKarne #adwokat #kancelariaPrawna #prawoPorównawcze #międzynarodowePostępowanieKarne #compliance #whitecollarcrime