Komu powierzamy klucze do domu i opiekę nad dzieckiem?

Zatrudnienie opiekunki i pomocy domowej w świetle prawa tureckiego

Powierzenie osobie trzeciej kluczy do domu oraz opieki nad dzieckiem to decyzja o ogromnym znaczeniu prawnym. W praktyce w Turcji bardzo często zatrudnia się opiekunki do dzieci (bakıcı), osoby opiekujące się seniorami lub pomoc domową – nierzadko cudzoziemców.

Problem polega na tym, że w wielu przypadkach zatrudnienie odbywa się nieformalnie, bez umowy i bez wymaganego pozwolenia na pracę. To zaś naraża rodzinę na poważne konsekwencje administracyjne, cywilne, a nawet karne. Poniżej analiza kluczowych aspektów według prawa tureckiego.

1. Legalność zatrudnienia – obowiązek uzyskania pozwolenia na pracę

Podstawą prawną zatrudniania cudzoziemców w Turcji jest:

• Ustawa nr 6735 o międzynarodowej sile roboczej (Uluslararası İşgücü Kanunu)

• Ustawa nr 6458 o cudzoziemcach i ochronie międzynarodowej (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu)

Pobyt to nie to samo co praca. Częstym błędem jest przekonanie, że osoba posiadająca:

• wizę turystyczną,

• kartę pobytu krótkoterminowego,

• pozwolenie na pobyt rodzinny może legalnie pracować jako opiekunka. To nieprawda.

Zgodnie z ustawą nr 6735, każdy cudzoziemiec wykonujący pracę w Turcji musi posiadać ważne pozwolenie na pracę (çalışma izni). Zatrudnienie bez pozwolenia skutkuje:

• administracyjną karą pieniężną dla pracodawcy,

• karą dla cudzoziemca,

• możliwością wydania decyzji o deportacji,

• zakazem ponownego wjazdu.

W praktyce odpowiedzialność spoczywa przede wszystkim na osobie zatrudniającej.

2. Obowiązek rejestracji w systemie ubezpieczeń społecznych (SGK)

Zatrudnienie pomocy domowej w Turcji podlega przepisom:

• Ustawy nr 5510 o ubezpieczeniach społecznych i powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym

Jeżeli pomoc domowa pracuje:

10 dni lub więcej w miesiącu – musi zostać zgłoszona do systemu SGK jako pracownik,

poniżej 10 dni – obowiązują uproszczone procedury, ale nadal wymagane jest zgłoszenie.

Brak zgłoszenia do SGK oznacza:

• odpowiedzialność finansową za ewentualne wypadki przy pracy,

• brak ochrony ubezpieczeniowej,

• możliwość nałożenia kar administracyjnych.

Jeżeli opiekunka ulegnie wypadkowi w domu pracodawcy, a nie została zgłoszona do SGK, odpowiedzialność finansowa może być bardzo poważna.

3. Umowa – ochrona obu stron

Zatrudnienie opiekunki powinno zostać uregulowane umową zgodnie z:

• Ustawą nr 4857 – Kodeks pracy (İş Kanunu)

• Tureckim Kodeksem zobowiązań nr 6098 (Türk Borçlar Kanunu)

Choć praca domowa bywa traktowana mniej formalnie, w świetle prawa nadal jest to stosunek pracy lub umowa o świadczenie usług. Umowa powinna określać:

• zakres obowiązków (opieka nad dzieckiem, sprzątanie, gotowanie),

• godziny pracy,

• wynagrodzenie,

• prawo do urlopu,

• odpowiedzialność za szkody,

• zakaz przekazywania kluczy osobom trzecim,

• zasady rozwiązania umowy.

Brak umowy oznacza trudności dowodowe w razie konfliktu.

4. Odpowiedzialność cywilna za szkody

Zgodnie z art. 49 i nast. Tureckiego Kodeksu zobowiązań (6098):

Osoba, która wyrządzi szkodę bezprawnym działaniem, zobowiązana jest do jej naprawienia. 

Jeżeli opiekunka:

• uszkodzi mienie,

• dopuści się kradzieży,

• spowoduje szkodę wobec dziecka ponosi odpowiedzialność cywilną.

Jednakże w przypadku zatrudnienia nielegalnego pojawia się poważny problem dowodowy i proceduralny. Dodatkowo zgodnie z zasadą „özen yükümlülüğü” (obowiązek należytej staranności), rodzic ma obowiązek zachować rozsądną staranność przy wyborze osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. W skrajnych sytuacjach zaniedbanie tej staranności może prowadzić do odpowiedzialności rodzicielskiej.

5. Odpowiedzialność karna

W kontekście prawa karnego zastosowanie może mieć: Turecki Kodeks karny nr 5237 (Türk Ceza Kanunu)

W zależności od sytuacji mogą wchodzić w grę przestępstwa takie jak:

• kradzież (hırsızlık),

• nadużycie zaufania (güveni kötüye kullanma),

• znęcanie się nad dzieckiem,

• nieumyślne spowodowanie obrażeń.

Jeżeli pracodawca świadomie zatrudnia osobę bez wymaganych dokumentów, może również ponosić konsekwencje administracyjne.

6. Powierzenie dziecka cudzoziemcowi – aspekt międzynarodowy

W sytuacji gdy opiekunka jest cudzoziemcem i wyjeżdża z dzieckiem za granicę, pojawia się ryzyko naruszenia praw rodzicielskich. Turcja jest stroną Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę.

Nieuprawnione zatrzymanie dziecka poza Turcją może skutkować postępowaniem międzynarodowym o jego powrót.

Dlatego wszelkie podróże zagraniczne z dzieckiem powinny być:

• wyraźnie uregulowane pisemnie,

• objęte zgodą rodziców,

• najlepiej zabezpieczone notarialnie.

7. Najczęstsze błędy popełniane w Turcji

✔ zatrudnienie osoby na wizie turystycznej

✔ brak pozwolenia na pracę

✔ brak zgłoszenia do SGK

✔ brak pisemnej umowy

✔ przekazanie kluczy bez zabezpieczeń

✔ brak sprawdzenia przeszłości i referencji

W praktyce wiele sporów, które trafiają do sądów pracy i sądów cywilnych w Turcji, wynika właśnie z nieformalnych ustaleń między stronami.

Podsumowanie

Zatrudnienie opiekunki w Turcji nie jest prywatną, „nieformalną” relacją – to stosunek prawny regulowany przez:

• ustawę o międzynarodowej sile roboczej,

• ustawę o cudzoziemcach,

• kodeks pracy,

• kodeks zobowiązań,

• ustawę o ubezpieczeniach społecznych,

• kodeks karny.

Powierzenie kluczy do domu i opieki nad dzieckiem osobie trzeciej bez uregulowania jej statusu prawnego może prowadzić do:

• kar administracyjnych,

• odpowiedzialności finansowej,

• problemów migracyjnych,

• odpowiedzialności cywilnej,

• a w skrajnych przypadkach – postępowań karnych.

Bezpieczeństwo rodziny zaczyna się od bezpieczeństwa prawnego.

#PrawoTureckie #TurcjaPrawo #ZatrudnienieWTurcji #PrawoPracyTurcja #CudzoziemcyWTurcji #PozwolenieNaPracę #SGK #LegalneZatrudnienie #OpiekunkaWTurcji #PracaWTurcji #OdpowiedzialnośćPracodawcy #ComplianceWTurcji #BezpieczeństwoPrawne